Nesten eit år etter heimkomsten frå Mali, sette eg meg ned for å skrive eit lite oppsummerande stykke frå opphaldet mitt i Mali. Eg valte å løyse det på denne måten:

Eg går ut av leiligheita. Den gråmåla metalldøra bølgjer seg skjelvande mot dørstolpane, og skrapar lett mot betongplattingen. Hengslene knirkar. Vakta, min gode venn Luc, har ikkje kunne unngått å lagt merke til at eg har bevega meg ut i frå mitt vesle lune rede, og eit lite ”Whey?” kling gjennom den fuktige og varme lufta. Ordet han ropar, virkar som ei automatisk utsendt glose, som ein respons på ein lyd han har observert inne på gardsplassen.

Før eg når gardsplassen, må eg først kome meg gjennom ein hangar som er omgitt av ein stor myggnetting. Denne myggnettingen tjener til å halde borte dei utallige og blodtørste malariamyggane. Med sine to vengjer, glid myggen lydlaust gjennom lufta mot målet sitt; eit stykke hud som kan forsyne den med ein dråpe friskt blod. Er ein uheldig, har denne myggen tidlegare forsynt seg med blod frå eit individ som er smitta av den frytelege malariaparasitten. Malaria er ein sjukdom som får kroppen til å virke som eit brennande og opprørsk fengsel, der kroppen går inn i ein apatisk og uverksam tilstand i smerte.

I forgarden møter eg min smilande venn. Han er opprørt av glede. Nok ein gong, har han slått vår felles venn Harouna i eit slag Ludo. Dette primitive spelet fungerer som ein Paracet for sinnet, i ein kvardag der kvar dag er ein kamp for livets opphald. Eit slag Dam er heller ikkje å forakte.

I samme skur som agregatet, denne maskina som skal forsyne bygningane på gardstunet med straum når dei utallege straumbrota slår til, ligg vaktbuda. Der står mopeden min. Den er alltid tildekt av eit tynt støvlag. Eg tek mopeden ut på gardsplassen. Luc spør kvar eg har tenkt meg. Eg svarar at eg berre har tenkt meg ein liten tur for å sjå på livet i byen, for så å kome tilbake. Han forstår det ikkje heilt. Han undrar seg kanskje over kvifor eg tenkjer å berre leggje ut på ein liten tur, utan eit praktisk mål eller meining. Eg tenkjer at han kanskje tenkjer at eg kanskje har nokre lumske eller hemmelegheitsfulle planar.

Slike planar har eg ikkje. Eg vil berre ha meg ein liten tur ut for å sjå på livet. Dette underfulle livet som er stikk motsett frå det livet eg kjenner frå Noreg. Eg kjenner meg nermast som ein turist i eigen by.

Eg set meg på mopeden og spakar i gong motoren. Før eg legg i veg, gir eg Luc 250 francefa. For det skal han kjøpe te og sukker. Resten av pengane får eg att når eg kjem attende seier han, og då skal eg sjølvsagt få ta del i tedrikkinga også.

Luc opnar den store metallporten som leier ut mot gata eg bur i. Gata er ikkje asfaltert. Det er stort sett berre hovudvegane som er det, i tillegg til nokre små avstikkarar som gjerne ligg i dei litt meir velståande strøka. Som dei fleste andre gatene i byen, utgjer denne gata ein lang stripe med raudbrun sand. Dei store mengdene med vatn som ausa ned i regntida, har rampnert denne solbrente vegen, slik at den er full av holer og store dumpar. Det er fleire månadar sidan det regna her sist, men kven har vel råd til å reparere skadene, og kva skulle vel det tjene til? Dei fleste får til fots eller køyrer moped, og dei som har bil, lirkar seg mellom og smyg seg rundt dei mange hola i vegbana.

Mopeden set eg i førstegir og passerer porten som Luc let att med det samme. Men eg kjem ikkje langt. Like utanfor porten står ”Madame Banan”. Det er det eg kallar henne. Hastverk har eg ikkje, og skulle eg hatt dårleg tid, hadde eg nok måtta stoppa og helst på henne likevel. Om ikkje anna av rein høflegheit.

Denne kvinna sit utanfor porten heile dagane, heilt til det blir mørkt. Ho har eit lite bord med eit stort metallfat på. Fatet var kvitmåla og enkelt dekorert. Motivet har eg aldri  sett skikkeleg, berre innslagsvis, for på fatet ligg det alltid eit utval av mango, guava, bananar eller kanskje til og med ananas. Kva som står på menyen, er gjerne avhengig av årstida, men stort sett er det sjans å få kjøpt banan.

I dag var det bananar å få, og og ikkje uventa kjem det frå henne eit spørjande ”Banan?”. Madame Banan snakkar ikkje fransk, så vi kommuniserer med kroppsspråket. Noko meir enn det trengs ikkje. Prisane kjenner eg til, og dersom det ligg bananar på brettet, er det ganske innlysande kva ho prøvar å selgje. Ein spør ikkje ein jarnvarehandlar etter ost. Med ei innøvd armrørsle, viser eg at eg vil kjøpe nokre bananar av henne når eg kjem attende. Ikkje no. Ho nølar litt, for det har begynt å bli mørkt, men smilar og viser eit teikn som truleg betyr at eg kan kjøpe bananar i morgon i staden. At ho kjem til å site der i morgon, veit eg. Kva anna skulle ho vel finne på? Kvar ellers skulle ho sitje?

Eg vrir på gassen på mopeden så turtalet aukar. Det er på tide å fortsette. Mørket sig ikkje på her. Det kjem nærmast som eit smell. Eg tek farvel med Luc og Madame Banan og køyrer avgårde.

Innslagsvis køyrer eg over flekkar med laus og finkorna sand. Mopeden blir litt vinglete, men eg har full kontroll. For å få litt spenning, vrir eg litt ekstra på gassen, så eg får litt betre flyt. I den vesle runde spegelen, ser eg at Madame Banan pakkar saman sakene sine, før ho blir skjult av støvskya bak meg.

Plutseleg er eg framme ved hovudvegen. Den ligg ikkje langt unna staden eg bur. Vegen er asfaltert og langs vegen er det til og med orange gatelys. Eg stoppar for eit esel. Eselet trekk ei enkel vogn med nokre menneske på. Ei kvinne viftar eit stykke tøy framføre andletet hennar. Eg veit ikkje om ho gjer det for å få bort myggen eller for å skape eit lite svalande vindpust for å dempe varmen som snart vil roe seg.

Vogna er ikkje opplyst, og så snart eselet forlet byen, vil det entre eit stummande mørke og bli ei trafikkfelle. På underfullt vis, går det som regel bra. Sjåførane av meir moderne køyretøy, iallfall etter afrikansk standard, er oppmerksame i minste detalj når dei køyrer i mørket. Dei veit at når dagen er omme, kryr det av slike eselkjerrer langs vegane. Folk skal heim etter ein dag i byen. Etter å ha fulgt vegen eit stykke, vil kanskje denne eselkjerra endre retning og ta inn på ein sideveg, gjerne beståande av to hjulspor som er slipt inn i det harde sanddekket. Korleis dei klarer å halde seg til dette sporet og etter litt kjem seg heim, er for meg ei gåte.

Eg køyrer inn på vegen og set opp farta. Å bruke fart på ein slik veg kan virke risikabelt, for gata kryr av esel, geiter og mennesker som kryssar gata. Bilar og bussar kjem køyrande i ei uansvarleg fart i begge retningar. Mange av køyretøya har berre eit lys som virkar, eller kanskje ikkje lys i det heile. Å køyre agressivt er farleg, men under eit slikt omstende som dette, kan det være like farleg å køyre passivt. Det gjeld å få ein god flyt.

På mi venstre side, dukkar det frekvent opp murhus med små butikkar i underetasja. Dei som driv desse butikkane, er gjerne av det meir velståande slaget, for i butikken har dei fått installert elektrisk belysning. Det er gjerne berre snakk om eit par lysrør, men dei avgir mykje betre lys enn eit par oljelampar. Butikklokala er gjerne ikkje større enn ti kvadratmeter, men ein har likevel fått stua inn eit stort utval av varer. Varene det er snakk om, kjem oftast frå kina eller andre land som kan produsere varer til mystisk låge prisar. Ein kan kansje klare å finne like låg kvalitet på varene i ei norsk lågpriskjede, men eg trur likevel at elendig kvalitet i norske auger overgår den gjennomsnittlege kvaliteten på daglegvarene vi finn i Mali. Merkevarer kan dukke opp innslagsvis, men stort sett må ein reise til hovudstaden for å finne slikt. Hovudstaden Bamako ligg 600 kilometer frå Sévaré.

På andre sida av vegen ligg det eit par bensinstasjonar. Forrige veke hadde ingen av desse nok bensin å avsjå til mopeden min. Eg skulle ha knappe fem liter. Ein finn ytterlegare to bensinstasjonar til i byen, men heller ikkje der kan ein være sikker på å få bensin. Skulle ein hamne i ein slik situasjon, er ein langvegafarande dømt til å opphalde seg i byen til det kjem ein tankbil. Heldigvis skjer dette svært sjeldant. For meg som køyrer moped, kan eg ty til ein av dei mange selgjarane langs vegane som sel bensin på flasker. Nokre har funne ut at ein kan gjere seg forretning av å fylle drivstoff på tomme glasflasker og selgje dei til omtrent samme pris som på bensinstasjonane.

Eg har god flyt på mopeden min. Lufta er varm, og det blafrar i t-skjorta og håret mitt. Augeloka mine trekk seg saman som eit stempel i ein bilmotor for å beskytte seg mot alt støvet og alle insekta som kjem flygande mot ansiktet mitt. Å bevege seg inn på ei trafikkert og folkerik afrikansk gate, kjennst ut som i gå inn på eit kaotisk og opprørsk minefelt, men i tillegg skal ein kjempe mot dette regnet av små partiklar som kjem flygande gjennom lufta som eit kometregn.

No passerer eg apoteket. Eit av dei mange. Å drive apotek kan virke å være god bedrift i denne delen av verden. I Afrika kan ein heller ikkje på medisinfronten kjenne seg heilt trygg på kva som er god vare. Store farmasiselskap med patentar set opp prisane på produkta sine, noko som mellom anna fører til at mindre aktørar prøvar seg på å kome seg inn på billegmarknaden. Dei fleste veit nok kva dei driv med, men ikkje alle. Legane i området skriv ut reseptar som kan likne på ei handleliste for ei frognerfrue med kjøpemani. Stadig vekk får eg besøk frå ein eller annan som vil ha pengar til medisinar. Svaret vedkomande får av meg, er avhengig av kva relasjon eg har til dette mennesket, eller omfanget til sjukdomen, eller lengda på resepten. Eg har alltid råd til medisin, men kva tid er det riktig å gi?

Demba, ein av dei mange teppeseljarane, vinkar til meg. Han vinkar ikkje for å berre helse. Han vil meg noko og gjer teikn om at eg må stoppe. Eg svingar av vegen, og stoppar. Ikkje uventa, lurer han på om eg vil kjøpe noko av han, for no har han ikkje fått selt noko på lenge, og er derfor pengelens. Demba er ein mann som etter forholda står seg fint, men sjølv han får vanskar med økonomien i perioder. Han viser fram nokre av dei fargerike teppa, brevopnarane og oppbevaringsøskjene med skinnomslag, smykker og diverse andre ting. Prisen kan vi sjølvsagt diskutere. Eg er ikkje så interessert i å kjøpe denne gongen, for eg får ei kjensle av at nøda ikkje er så reell som han gir uttrykk for, og foreslår at vi heller kan spise kveldsmat saman om han ikkje får nok til kveldsmaten sin. Han smiler og seier at eg er litt av ein type.

Etter å ha snakka litt saman, tek vi farvel, og eg fører mopeden igjen ut på gata som mest kan minne om ei angrepa maurtue. Ei drosje tutar. Den tutar ikkje som ein reaksjon på hinsides køyring frå mi side, men som eit høfleg varsku om at den kjem smygande bak meg og ønskjer å kome forbi. Eg likar det best på denne måten, og kjenner det er litt synd vi ikkje tutar meir i Noreg. Men vårt overorganiserte trafikkbilete i Noreg, med få moglegheiter for improvisasjon, gjer tutinga overflødig.

Så er eg framme ved rundkøyringa. Det vil seie at alt tyder på at dette er ei rundkøyring, men akkurat her gjeld reglane for eit vanleg vegkryss. Like ved dette vegkrysset står to totalvrak av nokre firhjulstrekkarar. Kanskje gjekk det gale på grunn av at ein av sjåførane ikkje kjente til kva som var vanleg praksis for det trafikale mønsteret i dette vegkrysset. Men bilvraka vitnar også om at dei har brukt høg fart. Det er vanleg for store køyretøy.

Politiet er godt synleg i byen. Ved nokre av vegkryssa, står det politipostar, ofte bemanna av uniformerte politimenn. Som regel ser det ut til at dei tek deg med ro, og er meir opptekne av å prate, men med ein gong noko skil seg ut frå det normale biletet, er konsentrasjonen skjerpa og dei skuar vegkrysset med falkeblikk. Eg som ein kvit og smålubben mann på ein liten moped, er noko av det som får dei til å sperre opp augene. I deira auge, er eg ein pengebinge, ei skyteskive for korrupsjonens piler. Dei overvakar meg i minste detalj, for å finne ein feil dei kan gi meg bot for. Eg brukar ikkje hjelm, sjølv om det er påbode i Mali. Det finns mange lover ein skal halde seg til her, men svært få som blir handheva. Berre ei lita promille av dagens mopedistar i Mali brukar hjelm, for ingen har råd til slik luksus. Derfor brukar heller ikkje politiet å handheve dene lova. Dessutan er hjelmane ein brukar her til lands av så dårleg kvalitet, at når uhellet er ute, kan hjelmane gjere vondt verre. Heller ikkje denne gongen fekk dei teke meg på noko.

Mørket har slått til for fullt. Alle menneska som har samla seg i byen for å prøve å tjene seg nokre kroner til livets opphald, er i rørsle. Mange av dei har, etter ein lang og slitsam dag, gitt opp håpet om å vende heim med ein liten økonomisk profitt. Andre er nøgde med dagens resultat av slitet.

Uansett kva utfall dagen på marknaden har hatt, er no restane av folket på veg heim. Esel med kjerrer, menn på mopear, slarkete bilar, fullstappa bilar og kvinner med barn på ryggen og krukker og fat på hovudet, kjem på kryss og tvers frå alle mulige vinklar. Lufta er full av lydar frå alle desse menneska som forflyttar seg med eller utan ein eller annan falleferdig farkost. Eg oppheld meg i ei kokande gryte av menneske.

Frå mopeden min, legg eg spesielt merke til ei kvinne i vegkanten. Ho står nærmast i ein stilling som liknar ein skihoppar på veg ned unnarennet. Eit lite barn ligg på ryggen hennar, i ei stilling som får det til å sjå ut som ungen har kome deisande frå himmelen og truffe henne. Kvinna sleng eit tøyklede rundt barnet, og strammar litt til, før ho ristar litt på kroppen til barnet ligg godt på plass. Ho knyt så kledet saman framme og rettar seg opp. Eg tenkjer at eg håpar knuten held, men korrigerar tanken med at dette har ho gjort mange gongar før. Rundt om i heile byen finn vi kvinner med barn som er festa på ryggen på denne måten. Det blir sagt at det er godt for barnet å bli festa denne måten, og meir praktisk for kvinna. Plutseleg begynner eg å lure på kvifor i alle dagar vi gidd å bruke bæremeis i Noreg.

Plutseleg slår det meg. No er te’en snart klar. Eg tek inn på gata som leier tilbake til leiligheita. Framom meg ser eg nokre lysstrålar i rørsle. Det er mopedlys som leikar seg i den støvete lufta. Lyden av det ujamne turtalet til mopeden som korrigerer farta etter den dårlege vegstandarden er som ei behageleg summing. Når eg kjem tilbake, ser eg Luc stå klar i porten med fatet med den maliske te’en på. Eg tenkjer at livet verkeleg godt. Det som gledar meg meir, er at det ser ut som Luc tenkjer det samme.

André Sæter,
Fosnavåg, 18.05.2008.

Godtfolk!

Då eg sat og spiste ein fersk mango utanfor leilegheita mi, slo det meg at dette var dagen for å sende ut eit nytt reisebrev frå Mali. Det er no berre ein knapp månad att av opphaldet mitt her langt innerst inne i tjukkaste Afrika.

Året i Mali har tilført livet mitt mykje. Eg trur at når vi flyttar oss litt på utsida av den vanlege livsramma, får vi eit overblikk over livet. Sjølv har eg gjort nokre oppdagingar som eg trur vil forandre delar av livet mitt. I møte med denne kulturen har det vore naudsynt å stille seg sjølv nokre spørsmål om sin eigen kultur. Når folket her strevar for å overleve, strevar vi med å finne ut ting som til dømes korleis få hunden til å slutte å bjeffe, kva for ein kaffe smakar best og ikkje minst; kan ein gå med raude skolisser?

For tida ligg temperaturen jamt over 40 grader celcius. Det høyrest mykje ut, men når ein har fått tid til å tilpasse seg, er det ikkje så verst. Korleis det blir når regntida set i gong og luftfuktigheita skyt til vêrs, er eit anna kapittel. Har uansett ein teori om at det vil bli verre det øyeblikket eg set beina mine på norsk jord, så dei første dagane blir nok tilbrakte i fleire lag med ull.

Sidan sist reisebrev, har eg mellom anna opplevd ein 200 kilometer lang kameltur, fått besøk av familia, vore på tur til Burkina Faso og Ghana, overnatta i eit par fulanileirar og så vidare. Dette har eg skrive om på heimesidene mine, så eg skriv ikkje om det i denne mailen.

Når det gjeld arbeidet, så trivst eg framleis godt som barnehageonkel. Barnehagen har blitt redusert til tre barn, men vi storkosar oss likevel. Elles driv eg mykje med bokregistrering. Bøkene på misjonsbiblioteket her skal settast i system, og då er det på sin plass å bruke eittåringen til dette arbeidet. I tillegg har eg fått i oppdrag å designe dei nye internettsidene til misjonen her i Mali. Så eg har nok å henge fingrane i framover.

Planane for hausten er forresten i boks. Eg har no bestemt meg for å ta til med teologistudiet på Menighetsfakultetet i Oslo. Om eg skal bli prest, veit eg ikkje enno, men eg kjem truleg på å satse på meinigheitsarbeid og/eller kristendomsundervisning. Teologistudiet er derfor eit godt alternativ. Så no gjenstår det berre å finne seg ein stad å bu.

Den siste månaden her i Mali kjem til å gå fort. Det blir feiring av 17.mai i Douentza, bokregistrering, vennebesøk, drikking av malisk te, boklesing, planlegging av sommarferien, pakking og avskjed med dette herlege folket her. Før eg veit ordet av det, er eg heime i Norge.

Når det gjeld skolissene, kjem det an på fargen på resten av antrekket…

André Sæter,
Sévaré, 13.05.2007.

Høgtidene her i Mali har vore litt utanom det vanlege. Til dømes tilbrakte eg juleferien på ein kamelrygg, der ørkenbyen Timbuktu var det endelege målet. Påskeferien vart av eit litt anna slag. I år reiste eg saman med fire flotte kollegaer til Ghana, der vi skulle nyte ferien i rolege omgivnadar ved Ghanas kyst.

Første pitstop etter vi hadde kome oss ut av Mali, var hovudstaden til Burkina Faso, som forøvrig har det herlege namnet Ouagadougou. Denne byen blir også kalla “byen på to hjul”, rett og slett fordi det er så mange tohjulingar der. Kvifor byen heiter Ouagadougou, må gudane vite. Eller Guden for å være presis. Uansett. Tida i Ouaga brukte vi stort sett til å skaffe visum til Ghana, sjå oss litt rundt, spise mat på restaurant og lese.

Medan vi sat i bilen på vegen vidare sørover, kunne vi gjennom bilvindauget sjå korleis landskapet endra seg på utsida av den klimatiserte Hiluxen vår.

Då vi kom til grensa til Ghana, kom eg fleire gongar til skade å snakke fransk, sjølv om alle andre rundt meg plutseleg snakka engelsk. Eg må understreke at dette ikkje var av uvilje, men rett og slett ein rein refleks etter å ha budd i snart åtte manadar i eit land eg må gjere meg forstått gjennom det franske språket.

Ghana er grønt. Etter å ha budd ei stund litt sør for Sahara, har fargen grøn blitt ei fryd for auget. Å bevege seg frå brunsvidde steppelandskap og inn i områder med frodige og svulmande tropeskogar, var som å kome inn i eit lite paradis. Biologien vi har i ein norsk blandingsskog med furuer, eik, bjørk og andre treslag, oppfører seg disiplinert og ryddig i forhold til ein tropeskog. Ein tropeskog er ei ulmande masse av grønt, der biologien går løpsk. Det kan virke som berre slangar og maskinelle monster med store skarpe knivar av metall kan ta seg gjennom eit slikt landskap. Men der bur det altså folk.

Etter mange tilbakelagte kilometer med den kvite Hiluxen, nådde vi til slutt fram til ein liten fiskarlandsby som heiter Dixcove. Mellom dei små murhusa som var kledde i diverse pirrande pastellfargar, kunne vi skimte havet som låg mektig og yppa seg mot Ghana si kystlinje. På dette tidspunktet var det circa åtte månadar sidan eg sist såg havet. Jubelen stod i biltaket. Men helande holdt seg på gasspedalen, for vi kunne knapt vente lengre med å leggje dei varme lekamane våre i det blaute havet. Den raude grusen knitra ivrig under dei varme og usympatiske bildekka, og Hiluxen jobba villeg for å få oss fram i det Afrikanske terrenget. Ein slik bil høyrer heime i Afrika.

Vi kom så fram til staden vi skulle bu som heitte Green Turtle Lodge. Ivrige gjekk vi mellom palmene ut mot havet. Berre havet låg framføre oss. I horisonten prøvde lyseblått å blande seg med mørkeblått. Under beina våre var det berre finkorna og kvit sand. Denne sanden strekte seg i ein gylden, slakk boge mot høgre og mot venstre. Ein liten frisk bris pusta oss i ansiktet, som om den ville flykte ubemerka frå det mektige havet.

Neste morgon rusla kollegiet på fem bortover den kvite stranda, mot ein liten landsby som heiter Akwidee. Det var ei heilt spesiell atmosfære i den landsbyen. Som dei fleste andre landsbyar, var den fattig og falleferdig, men strålte likevel av ein rikdom som ikkje kan målast på ein materiell skala. Landsbyen vart delt av i elv og bunden saman av ei smal trebru. Dei solsvidde barneansikta med store kvite auge stirra på oss. Dei minste var forsiktige, men rette fram hendene sine for å helse. Dei litt eldre barna sa litt gebrokkent “My friend” og “What’s your name?”. Eg kunne ikkje anna enn å ofre ein tanke til evigheita, der vi forhåpentleg skal møte desse barna igjen – utan snev av materiell skilnad.

Etter ein liten visitt innom denne landsbyen, trekte vi oss tilbake til vår beskytta og uproblematiske atmosfære på ved gjestehuset, nokre få hundre meter unna landsbyen. Vi bada, spelte kubbespel, kasta frisbee, las bok og slappa av, utan snev av stress. Dagane gjekk stort sett på den måten.

På ein 12 kilometer lang spasertur til Ghanas sørlegaste punkt, fekk eg også kjenne verdien av vatn under den steikande sola. Nesten halvvegs på vegen gjekk eg tom for vatn, så eg har vel aldri vore nærare dehydrering enn dette. For å kompensere litt på væsketapet, må eg innrømme at vi to eittåringane mellom anna la ut på ein aldri så liten mango-slang.

På Skjærtorsdag reiste vi austover, i retning Cape Coast. Det er ein by ved kysten som er kjent for sine store slavefort. Det var sterkt å gå rundt i eit slikt slavefort å sjå føre seg alle menneska som har aula rundt der under uverdige forhold.

Utanom eit lite innbrot på romet vårt, er det vel eigentleg ikkje så mykje meir å fortelje. Vi hadde ein flott tur saman, der vi verkeleg fekk kople av, kose oss og få med oss mange interessante opplevingar. For dei som ønskjer ei litt annleis ferieoppleving, kan eg verkeleg anbefale Ghana.

André Sæter.
Sévaré, 05.05.2007.

Det er søndagsmorgen. Klokka viser 07:00. Eg har nettopp vakna av moskéens fjerne rop. I mine øyrer høyrest det ut som ein klagesong. Eg ligg inne i det vesle myggteltet på taket av misjonens radiostudio. Myggteltet skal verne meg mot dei mange blodtørste malariamyggane. Med halvopne auger, skimtar eg sola som klivrar ivrig opp på himmelen. Den blir visst aldri sliten denne sola. Den småfuktige lufta som siv forbi dei to naseborene mine, kjem med budskap om at det – eit lite stykke unna – brenn søppel på gata. Her finns ingen bosbil. Det raslar forsiktig i blada på euqualyptustreet som heng nysgjerrig over meg. Eg høyrer knasinga av den raude og porøse grusen, som ufrivilleg blir pressa saman under beina på nokon som passerer. Utallege lydar blandar seg saman i den klåre morgonlufta. Gjennom natta har støvet frå vindens urolege framferd lagt seg til for å kvile. Medan eg ligg avslappa og døsig på den mellomharde skummadrassa, prøvar eg å sortere i lydane og setje dei i samanheng. Vinden kjem til meg med bodskap om at dagen gryr. Det er liv i byen.

Vinden samlar saman larmen frå alle byens kantar og ledsagar den varsamt mot øyret mitt. Eg høyrer dei små fuglane som kvitar. Når sola stikk på dagen, ser vi ikkje serleg til dei, men no syng dei små beskjedne melodiar. Eg høyrer den skjerande ynkinga til eit esel. Nattas kvile er over, og det rustar seg opp til dagens slitsame arbeid i den ulevlege solsteiken. Ei due landar på betongkanten, ruslar ubestemt langs kanten på taket, før den igjen trekk pusten og legger lufta under sine venger. Summinga frå gamle og slitne mopedar blandar seg med tutinga frå bussane, som stressar av gårde ein stad der borte. Dei tettpakka bussane skal frakte dei tapre menneska til ein ny stad, eller til gamle og kjente trakter. Sauer sender samlande signal til kvarandre etter nattas splittande mørke. Eit tynt metallhandtak, slår mot den vannfylte plastbøtta det er festa i. Nokon skal skylje bort nattas bedøvande hinne med friskt vatn. I rytmisk takt, høyrer vi dei dumpe lydane frå kvinnene som knuser hirse i dei store tre-bollane med tjukke trestokkar. Utallege helseritualer blir kasta ubeskjedent ut i lufta. Barnegråt og barnelatter blandar seg med kvarandre. Alt er som normalt.

Berre ein ting skil seg ut. Lyden frå sprakande megafonar. Politiske kampanjerop skjerer gjennom lufta, og bryt den vanlege stemninga. Folk samlar seg langs gatene. Kvinnene kokar enkel mat i metallgrytene sine, medan mennene kokar te. Nokon ventar tålmodig. Andre ropar ungdomelege slagord. Presidenten kjem til byen i dag. Det er valg om ei veke, og folk er engasjert. Folk har håp. Vestens skarpe tenner og svoltne mage, tok frå det 15. århundre fram til midten av det 20. århundre, store jafs av Afrikas ressursar. Og framleis er det nokon som slurpar i seg Afrikanske godbitar. Afrika svelt. Men på ein eller annan måte verkar det som om håpet mettar dei. Håpet om stabilitet. Håpet om å sleppe å bekymre seg for svolt. Håpet om arbeid. Håpet om rettferd.

Eg tenkjer. Er det presidenten som kan gi håp, eller er det vi?

André Sæter,
Sévaré, 22.04.2007.

Det heile starta i ein liten fjellandsby i den nordlege delen av Thailand. Eg og ein kompis som heiter Stephan spelte thai-fotball med nokre av dei lokale ungdomane der. Vi kunne sjølvsagt ikkje det lokale språket, og måtte derfor kommunisere med hjelp av det fabelaktige kroppsspråket. Det er vanskeleg å forklare det heile, men for meg vart det eit heilt spesielt øyeblikk. Det var luktene, lydane, varmen, enkelheita, fargane og alt det andre som gjorde det heile så spesielt og fascinerande. Det var då tankane om å bruke det neste skuleåret i utlandet meldte seg. I første runde lurte eg på å sykle jorda rundt eller eventuelt å ta meg rundt jorda med ein isbil, men eg er redd eg måtte finne ein annan og meir fornuftig måte å reise på.

Usikkerheita om planane for hausten var stor. Fornufta kviskra meg i øyret at det var på tide å ta til å studere etter to år i folkehøgskulen. Likevel fekk eg aldri fred med tankane om å reise eit år til utlandet, og eg bad Gud om vegleiing. Til slutt fekk eg kokt det heile ned til at eg prøver å ta meg eit år i utlandet der eg jobbar for ein eller annan organisasjon. Eg kom over stillingsannonsene for eittåringstenestene som Det Norske Misjonsselskap (NMS) kunne tilby. Eg søkte på tre av desse (Madagaskar, Kamerun og Mali) og bad Gud om at eg skulle få eit svar som var etter Hans vilje. Då eg fekk ein telefon med spørsmål om eg kunne tenkje meg å flytte til Mali for eit år, vart svartet ja. Det heile var litt rart.

Plutseleg skulle eg flytte frå eit av verdas fem rikaste land til eit av verdas fem fattigste. Frå å leve eit nærast oversosialt liv på folkehøgskulen, skulle eg bevege meg inn i eit nytt og lite norsk miljø på eit anna kontinent. I landet eg skulle flytte til snakkar dei ikkje nokre av språka som eg kan, og temperaturen der kan bli nærare femti grader. Ein temperaturskilnad som denne er til å bli rammeskeiv av! Men Gud gav meg fred med valet mitt.

No er det over fem månadar sidan eg kom til Mali. I løpet av desse fem månadane har kroppen min blitt nokre kilo tyngre og livet mitt på mange område rikare. Det å bli plassert i ein ny livssituasjon trur eg alle har godt av. Det blir nok på den måten mogleg å få setje lys på områder i livet ein ikkje har fått sett lys på før. Med ein gong ein kjem seg på utsida av den vante livsramma, ser ein kanskje kva livet er verdt og kva det kan brukast til. Som med eit egg som knusest og finn ut at det kan bli ein god omelett eller ein kylling.

Då den sokalla turistfasa var over og kvardagen tok til her i Mali, følte eg meg nok litt som eit usteikt speilegg. Med den nye livsramma, hadde eg ikkje sjans til å vere heilt den samme som eg var før. Dei sosiale kvalitetane mine, som eg sjølv alltid hadde sett i høgsetet, vart rett og slett lamma. Utan å kunne eit kvekk av språket, vart ting som før var sjølvsagte at eg fekk til, nesten som små fjell som måtte bestigast. Dette gav livet kondisjonstrening, så sjølv om nokre bakkar har vore relativt bratte og litt harde å bestige, har livet blitt både sprekare og sunnare.

No får eg litt problem med dei språklege bileta mine, for det som skjer etter at eit speilegg er steikt, er nok ei heller sørgjeleg historie. Men faktum er at etter å ha blitt steikt, på svak varme vél og merke, føler eg meg klar og førebudd på livet som aldri før.

Livet i Mali har gitt meg mykje, og eg trur eg har fått med meg ein ballast for livet som er viktigare for meg enn lærdomen kva som helst studium ville gitt meg dette året. Ordlyden i denne teksta er kanskje ein smule negativ, men det er berre fordi eg har skrive litt om det som har vore utfordrande dette året. Eg har enno ikkje sagt så mykje om kva som har vore spennande, lærerikt, oppbyggjande, interessant, behageleg og så vidare. Skulle eg gjort det, hadde denne teksta blitt ei bok…

André Sæter,
Sévaré, 21.01.2007.

Du har kanskje høyrt om den sagnomsuste byen Timbuktu? Vi finn denne byen i den sentrale delen av Mali, like sør for Sahara og ved den store svingen til elva Niger. Denne byen vart truleg grunnlagt seint på det 11. århundret av Tuareg-nomader, og var på det tidlege 14. århundret eit viktig handelssenter for handelskaravanene som gjekk gjennom Sahara. Etter at byen vart innvadert av Songhai-emperiet i 1468, nådde byen si stordomstid som eit viktig handels- og relgiøstsenter. På marknaden i byen, var det ikkje uvanleg at handelsmenn frå Nord-Afrika bytta salt og tekstilvarer mot afrikanske slavar og gull. Timbuktu vart okkupert av marokkanarar i 1591, og etter denne tid gjekk byens posisjon tilbake. Frå og med det 19. århundre var ikkje byen så viktig lengre. I 1988 vart gamlebyen plassert på UNESCO si liste over verneverdige områder, og den vart i 1990 erklært som verneverdig område i fare på grunn av ørkenspreiinga.

Det er mykje spennande historie knytta til byen, kanskje spesielt interessante er historiene om kvite menn som i farne tider prøvde å innta byen, ofte med døden til følgje. Tradisjonen tru skal det med andre ord vere vanskeleg å ta seg inn i Timbuktu. Det er her eg og reisefølgjet mitt som vi likar å kalle “dei tre vise menn” kjem inn i biletet. Dei tre vise menn som forøvrig består av meg, Jostein og Randi, valte nemleg å fylgje denne edle tradisjonen med at det skal vere vanskeleg å innta byen, og reiste derfor til Timbuktu med kamel. Reisa gjekk frå landsbyen som heiter Douentza, så vi snakkar her om ei strekning på omlag 200 kilometer. Dette er lengre enn vegen frå Oslo til Lillehammer, eller frå Bergen til Stavanger om du vil. Og då snakkar vi ikkje om å koste avgårde med bil på E6 eller E39 for å seie det på den måten. Nei, det er her snakk om å gynge på ein kamel gjennom det sokalla Sahelbeltet, som til opplysning tyder ørkenens kyst. Eg forstår dette namnet.

Avreisedatoen for denne heller sprøe utflukta var ikkje ringare enn 24. desember 2006, sjølvaste julaftan. Vi kan altså trygt stadfeste at det vart ei alternativ julefeiring på meg dette året, som forøvrig vart mi første jul borte frå familien. Men dess meir eg tenkjer på det, dess vissare blir eg om at vi eigentleg ikkje kan kome særleg nærare juleevangeliet i levande live enn på ein tur som dette; dei tre vise menn på vandring gjennom eit tørt landskap med esler, kamelar, primitive hus og stjerner på himmelen. Jesus har vi i hjartet, så han slapp vi å leite etter.

Då vi la avgårde med kamelane, var vi alle visse om at dette uansett utfall ville bli ei reise vi aldri kjem til å gløyme. Det er klart at det er ei viss fare med å opphalde seg i bushen, men vi var godt førebudd med førstehjelpsutstyr og andre nødvendige ting, så vi var nok temmeleg sikre på at dette skulle gå bra. Spørsmåla dreia seg nok mest om kor stort omfang av gnagsår det ville bli snakk om. Eg merka antydning til gnagsår etter ein time på kamelryggen tidlegare i desember, så eg må seie eg var litt spent på korleis dette skulle ende. Det er med eit lite smil om munnen eg no i ettertid betraktar det einaste gnagsåret eg fekk i løpet av heile turen, eit lite gnagsår på peikefingeren min. Reisa vart med andre ord ikkje så ubehageleg vi hadde innstilt oss på at den skulle bli.

Julemiddagen i år var samansatt av ei fin blanding av kjøt og ris. Det samme stod på menyen på julekvelden, første juledag og forsåvidt alle dei andre måltida vi fekk i oss i løpet av turen. Hedigvis hadde vi med oss nokre suppeposar, så det vart litt variasjon inn i mellom. På julekvelden diska ekteparet Ryen også opp med godbitar som mellom anna lakrisbåtar og smørbukk som vi fortærte medan eg las juleevangeliet. Dei hadde også med litt spekemat som vi porsjonerte utover på fleire måltid, så det er ikkje til å stikke under ein stol at det vart litt julestemning.

Det er i grunnen ikkje så lett å skrive om denne kamelturen, for i utgangspunktet sat vi berre på kamelryggen heile dagen, dersom vi ser bort frå lunchpausa på eit par timar og overnattingane. Då sat vi på stråmatter. Denne turen vart rett og slett avkopling på sitt beste, og det var ikkje reint få tankar som strøymde gjennom hovudet medan vi sakte men sikkert gleid gjennom det endelause landskapet av sand og busker. Dersom du synest dette høyrest kjedeleg ut er eg redd du tek skammeleg feil. Så lenge vi kan tenke, har vi noko å styre med. Pausene var i hovudsak prega av god latter, kamelbrøl med snev av dårleg ånde, bålkos, stjernehimmel, avslapping, stiv muskelatur, påfylling av vannflasker og nødproviant, to tuaregar (guidane), toalettbesøk bak ei busk og så vidare.

Etter fire og eit halvt døgn i bushen, kom vi fram til Timbuktu. Der rakk vi å vere i omlag eit døgn før vi måtte hive oss rundt og ta til med heimreisa. Sjølv om tanken om å reise tilbake på kamel slo oss, enda det med å følgje lokaltransport, som i dette tilfellet var snakk om ein gamal Toyota LandCruiser med øydelagt forstilling og lys som plutseleg kunne finne på å slutte å virke. Men det gjekk bra, sjølv om vi nesten køyrte ned to-tre esel underveis. Ei flott reise vart det iallfall, og kva neste prosjekt blir er det foreløpig ingen som veit. No skal eg iallfall slappe av nokre dagar.

André Sæter,
Sévaré, 01.01.2007.

Lat oss tenkje oss tilbake til slutten av februar 1994. Det er OL på Lillehammer, og på TV ser vi menneske frå mange nasjonar som har samla seg i Holmenkollen for å sjå på skihopp. Tusenvis av mennerske har reist frå andre sida av jorda for å sjå nokre personar hoppe på ski. Eg hugsar at eg syntest desse menneska var rare som kunne finne på å reise så langt for å fylgje med på noko så meiningslaust. I dag, snart tretten år seinare, sit eg i leiligheita mi i Mali og kjenner at eg har møtt meg sjølv i døra. Eg er i Afrika, og eg har reist ei heil helg for å sjå femten tusen kuer krysse ei elv. Som om det er noko betre. Eg sit attende med spørsmålet: Kvifor gjer vi menneske slikt?

Det var sikkert ikkje så ille å sitje i Holmenkollen, godt innepakka i dei store grå boblejakkene med rosa, lilla eller grønt OL-motiv, og studere dei underernærte menneska som kjem flygande gjennom lufta med ski på beina. Det var trass alt ein folkefest utan sidestykke! Det er rart, at vi menneska samlast rundt slike rare ting, men der det er folk er det fest. Kanskje skal vi heller stille oss spørsmålet: Kvifor er det enkelte som vél å vere underernærte for å hoppe på ski medan mange folk klappar?

Du skjønar det at sist helg reise eg saman med ein gjeng på ni personar for å sjå på ein sokalla ku-travers. Dette gjekk ut på at pluss-minus femten tusen kuer skulle krysse elva Niger. I denne anledning, samla det seg sjølvsagt mange mennesker på denne staden kryssinga skulle skje, og det var til og med ein eller annan minister i landet som også hadde møtt opp. Så det var stor stas. I tillegg vart det arrangert ein to-delt skjønnheitskonkurranse. Sjølv synest eg desse to tinga ikkje høyrer så godt i lag, men dei skulle altså kåre flottaste ku og flottaste kvinne. Dette er slik dei lagar fest her i landet. I utgangspunktet burde dette ikkje vere så utruleg interessant, men folk stiller opp!

Dersom eg no i ettertid spør meg sjølv om eg ville vore forutan denne opplevinga, blir svaret eit blankt nei! Grunnen til det er ikkje at det var så utruleg gøy å sjå dei store mengdene feitt, kjøt og mjølk som låg og skvulpa og flaut i vatnet! Nei, reisa i seg sjølv var rett og slett heilt fantastisk. Vi køyrde tilsaman atten timar med pinass, ein lang og smal elvebåt, for å få med oss kugalskapen, og underveis vart vi proppa fulle av nye inntrykk og opplevingar. Mellom anna fekk vi med oss to nydelege solnedgongar, kuer, grunnstøyting på sandbank midt på Niger, kuer, diskusjon om pengar, kuer, bålkos ved elvekanten, esler, fotografering av lokale barn som vi delte ut dagsavisa Vårt Land til, kuer, båtnavigering med lommelykt, idémyldring om utvikling av diverse elvekryssingsutstyr for kuer, friluftsgudsteneste, kuer, stjerneskin, kuer, myggstikk, kakao av nytappa mjølk, kuer og så vidare. Det er vanskeli å gjengi desse opplevingane, men tilsaman vart det mange store øyeblikk! Det trur eg japanesarane i Holmenkollen også syntest.

Så når vi menneske reiser langt for å sjå på rare ting, er det kanskje ikkje sjølve reisemålet som er det store, men sjølve reisa. Det håpar eg iallfall…

André Sæter,
Sévaré, 25.11.2006.

Hei Alle Sammen!

I reisebrevet eg sendte ut i midten av september ein gong, kunne eg fortelje om korleis det var å springe gjennom ein sandstorm, korleis dei store vassmengdene kunne vere til glede og besvær for dei lokale og eg skildra også kor herleg det var å studere det spektakulære tordenvêret – sjølvsagt medan eg sat på verandaen med ei cola i handa. Det var mange colaer sidan…

No har det blitt tørketid her i Mali, så det er ikkje så mykje tordenvêr å betrakte, og folket har ikkje lengre eit destruerande regnvêr å stri med. No er det meste tørt her. Graset er gulare, gatene er ikkje lengre oversvømte og bøndene har høsta inn avlingane for året. Eg håpar avlingane held lenge slik at folket her slepp å svelte meir enn dei allereie gjer…

Sjølv om regntida med dei spektakulære tordenvêra er over, er det mange ting som framleis fascinerer meg. Afrika har ein detaljrikdom av dei sjeldne. Ting er så gjennomført “yalla” viss du forstår kva eg meiner. Mellom anna kan det vere snakk om eit esel som trekkjer ei vogn med ein skrøpeleg bil oppå, ein analfabetisert mann som “les” ei norsk avis med briller utan styrke, menn i midten av trettiåra som spelar av alle melodiane på mobiltelefonen sin osv…

Denne detaljrikdomen er for mitt vedkomande både komisk og tragisk på samme tid. Det er vel det vi kallar tragikomisk? Det komiske er alle situasjonane i seg sjølv, men det tragiske er kvifor desse situasjonane oppstår. Det heile handlar om ein utruleg stor skilnad mellom rik og fattig. Dersom du trur den ødelagte mobiltelefonen din eller dei utslitte bildekka på bilen din vart brent eller knust i Norge, tek du skammeleg feil. Dersom du leitar godt, kan du truleg finne att mesteparten av det du kasta av teknske ting for eit år sidan her på Afrikas kontinent. Dette er nemleg kontinentet som like gjerne kan kallast den vestlege verd si søppelfylling. Så neste gong du kastar mobilen “på fyllinga”, ver sikker på at du har sletta informasjonen som du ikkje vil skal til Afrika først…

Eg trivst godt i arbeidet eg held på med, og det er godt å få vere med på eit arbeid som vi ser berer frukt. I morgon, søndag 26. november, skal misjonen her lansere NT (Det Nye Testamentet) på fulani. Fulani er språket til den sokalla fulanistammen som er den stammen misjonsarbeidet her rettar seg spesielt i mot. Så morgondagen blir ein dag av dei sjeldne. No blir utfordringa kanskje å lære folket her å lese?

Elles trivst eg godt med arbeidet i barnehagen på Den Norske Skulen. Eg blir tryggare på det å areide med barn, og kan vel snart kalle meg rutinert i faget? Viss det går an? Det er iallfall utruleg mange herlege situasjonar som oppstår, og gledene er mange. Etter planen skulle eg hatt mange fleire arbeidsoppgåver enn barnehagen på dette tidspunktet, men kan ikkje heilt skryte av dette enno. Men det kjem! Det gjeld berre å ta ting i Afrikatempo, eller stå litt ekstra på. Eg har stort sett valt det første til no, fordi for min eigen del har eg hatt nok meg å setje meg inn i det nye språket og den nye kulturen. Det er spennande nok for meg det.

Før eg avsluttar må eg også nemne at eg er interessert i å høyre om kva de styrer med der heime i Noreg! Håpar at alle saman har det bra! I tillegg vil eg takke alle saman som er med med i bønn og tankar! Eg ønskjer å få be for dykk også, så dersom nokon har eit eller anna bønneemne, må de berre i meg ein lyd! Veit det er mange som gruar seg til eksamenar og liknande for tida. Husk at det er som det står skrive i sangen. “Det er makt i de foldede hender”.

Då står det vel berre att å minne om at eg har ei godt oppdatert heimeside du kan lese meir om opphaldet mitt på. Eg skriv mellom anna ein del artiklar som er inspirert eller henta frå opphaldet mitt her i Mali, i tillegg til ei mindre personleg dagbok som skal gi eit relativt ekte bilde av eittåringskvardagen min her i Sévaré. (…)

Guds gode velsigning til dykk alle.

André Sæter,
Sévaré, 25.11.2006.